توضیحات

بنتونیت از تجزیه خاکستر های آتشفشانی به وجود آمده و حاوی حداقل ۸۵ درصد رس مونت موریلونیت هستند. اندازه بنتـونیت ها همیشه کمتر از 0.5 میکرون است. این خاک ها دارای پلاستیسیته بسیار زیاد بوده و می توانند تا 5 برابر حجم خشک خود آب جذب نمایند. بنتـونیت یک ماده از دسته رس‌ها و از کانی‌های متورم شونده تشکیل شده‌است که عمدتاً مونتموریلونیت و به مقدار کمی بیدلیت هستند و به طور کلی وضعیت خاص قرارگیری ورقه های مونت موریلونیت باعث می شوند که در بنتـونیت ها نه تنها لمس چرب بلکه حالت لیزی و کلوئیدی خاصی مشاهده گردد. بنتونیت دارای ساختمان آلومینوسیلیکاتی است و در دسته سیلیکات‌های سه لایه قرار می‌گیرد. نکته جالب در مورد بنتـونیت ها این مورد است که ذرات بنتـونیت در آب نه تنها تا حد ذرات کلوئیدی بلکه حتی  گاهی تا حد واحد های مولکولی از یکدیگر جدا می گردند.

بنتـونیت ها را می توان به دو دسته عمده تقسیم نمود : نوع سدیم دار و نوع کلسیم دار، نکته در اینجاست که بنتـونیت های کلسیم دار را می توان به وسیله تعویض کاتیونی به بنتونیت های سدیم دار تبدیل نمود زیرا که در صنعت سرامیک بنتـونیت های سدیم دار بیشتر مورد توجه هستند چرا که در بنتـونیت های سدیم دار، ورقه های مونت موریلونیت می توانند در فاصله بیشتری از یکدیگر قرار گرفته و به عبارت دیگر بنتـونیت های سدیم دار هنگام جذب آب دارای تورم بیشتری خواهند بود به طور کلی بنتونیتها به سه دسته تقسیم می شوند:‏

  1. ‏ بنتـونیت با تورم زیاد یا بنتونیت سدیم
  2.  بنتـونیت با تورم کم یا بنتـونیت کلسیم ‏
  3. ‏ بنتـونیت با تورم متوسط یا بنتونیت متوسط بنتونیت فعال به خاکهایی گفته می شود که با یک ماده شیمیایی ‏تغییراتی در آن بوجود آورند.

کاربرد بنتونیت

خاصیت رنگ بری و میزان جذب آب بنتـونیت به نوع کانی یا کانی های گروه اسمکتیت بستگی دارد. میزان تورم و خاصیت رنگ بری بیشتر بنتونیت ها در حال طبیعی در پایه مطلوب نیست، از این رو لازم است تغییراتی در آن ایجاد گردد تا خواص آن ها افزایش یابد.

ریخته گری: از بنتـونیت سدیم دار به دلیل خاصیت پلاستیکی و چسبندگی آن در تهیه قالب های ریخته گری استفاده می شود که به دلیل چسبندگی دانه های ماسه را به هم متصل نموده و خاصیت پلاستیکی آن موجب می شود تا بتوان زیر فشار آن را متراکم نموده و شکل قالب مناسب را تهیه نمود.

گل حفاری: در صنعت حفاری چاههای نفت و گاز از بنتونیت سدیم دار استفاده می شود لازم به ذکر است حدود یک پنجم  بنتونیت تولیدی در گل حفاری مورد استفاده قرار می گیرد.

گندله آهن: از بنتـونیت سدیم دار برای تهیه و تولید گندله آهن استفاده شایانی می شود.

تصفیه و رنگ بری: در صنعت تهیه روغن دانه های گیاهی و پتروشیمی از بنتـونیت کلسیم دار به دلیل قابلیت مناسب جانشینی کاتیونی و خاصیت رنگ بری استفاده می شود.

فضولات گاوی: در گاوداری ها از بنتـونیت سدیم دار به دلیل قابلیت جذب بالای آن، برای جذب ادرار و جمع آوری سایر فضولات دامها مورد استفاده قرارمی گیرد.

مواد شوینده: در تهیه مواد شوینده از بنتـونیت های سدیم و یا کلسیم دار به دو دلیل استفاده می شود. دلیل اول جلوگیری از رسوب و ته نشین شدن مواد و دلیل دوم خاصیت نرمی آن.